Examentraining Biologie

Tijdens de examentraining gaan we aan de slag met alle onderwerpen die te maken hebben met het in stand houden van een cel, organisme of ecosysteem. Het domein is verdeeld in verschillende onderdelen. Bij het onderdeel ‘eiwitsynthese’ ga je dieper in op hoe eiwitten worden geproduceerd en hoe eiwitten bijvoorbeeld door het lichaam worden getransporteerd. In het onderdeel ‘stofwisseling van de cel’ komen onder andere de stofwisselingsprocessen van een cel aan bod. Het volgende onderdeel, ‘stofwisseling van het organisme’ gaat om de verschillende orgaanstelsels van planten. De verschillende onderdelen van het zenuwstelsel komt voorbij bij ‘zelfregulatie van het organisme’. Andere onderwerpen die je in dit domein gaat behandelen zijn: ‘afweer van het organisme’, en ‘regulatie van ecosystemen’.

Binnen dit domein wordt besproken hoe de samenstelling van een organisme of ecosysteem tot stand komt. Het domein valt dan ook in twee deelonderwerpen te verdelen: zelforganisatie van cellen en zelforganisatie van ecosystemen. Het eerste onderdeel gaat dieper in op hoe cellen zichzelf kunnen organiseren en reguleren. Eén van de belangrijkste begrippen hier is ‘genexpressie’: de mate waarin een gen in een eiwit tot uiting komt. Daarvoor moet je intronen en exonen kunnen onderscheiden en (de voorbereiding van) de transcriptie en translatie processen doorhebben. Vervolgens leer je meer over de verschillende typen eiwitten en hun specifieke functies, en hoe stamcellen zich kunnen ontwikkelen en differentiëren. Bij het onderdeel ‘zelforganisatie van ecosystemen’ kijken we naar hoe een ecosysteem kan ontstaan en hoe het zichzelf in evenwicht houdt. Hierbij kijk je naar hoe een samenstelling door middel van successie ontstaat, wat abiotische en biotische factoren zijn, wat het belang is van biodiversiteit en naar de factoren die de populatiegrootte van een soort beïnvloeden.

Net als in andere domeinen, bekijken we tijdens de examentraining biologie het onderdeel ‘Interactie’ op verschillende niveaus: op moleculair en cellulair niveau. Ook ga je aan de slag met de interactie in ecosystemen. Op moleculair niveau, kijk je naar de interactie binnen een cel. Begrippen die je hierbij tegenkomt en leert herkennen, zijn onder andere: regulatorgen, promotor, operator, structuurgen, enhancer en suppressorgen. Eén stap uitgezoomd, kijk je naar interactie tussen verschillende cellen. Deze interactie vindt plaats door het versturen of het ontvangen van signaalstoffen en de daaropvolgende respons binnen een cel. Je kijkt in dit onderdeel daarnaast ook naar hoe organen met elkaar kunnen communiceren door middel van zenuwcellen en neurotransmitters. Het laatste onderdeel bekijk je de interactie tussen organismen in een ecosysteem. Je leert hier interacties herkennen als: symbiose, predatie, concurrentie en samenwerking. Ook kijk je naar de invloed van abiotische factoren op de biotische factoren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan: de tolerantie van een soort voor een abiotische factor. Tenslotte bespreek je in dit onderdeel verschillende soorten voedselproductie en de impact hiervan op het milieu.

Binnen dit domein bespreek je tijdens de examentraining voornamelijk de geslachtelijke voortplanting: de ontwikkeling van een foetus door middel van bevruchting en alle processen die hieraan voorafgaan. Denk hierbij aan het verloop van de menstruatiecyclus, meiose en mitose, en de productie en werking van de hormonen. Ook worden anticonceptiemiddelen en alternatieve methoden om zwanger te raken besproken. In het tweede deel van dit domein bespreken we het onderwerp erfelijkheid; ook wel genetica genoemd. Hier leer je meer over de soorten allelen en het erven van eigenschappen. Je gaat aan de slag met monohybride en dihybride kruisingsschema’s, voor zowel autosomale als x-chromosomale eigenschappen. Als laatste moet je op je examen stamboomonderzoek interpreteren. Tijdens de training leer je dus hoe je de eigenschappen van allelen en genen kunt aflezen uit de gegevens of uit een gegeven stamboom.

De examenstof voor ‘Evolutie’ bestaat uit twee onderdelen: selectie en soortvorming. Bij het onderdeel ‘selectie’ wordt onder andere naar de verandering in genen door selectie en genetische modificatie besproken. In het onderdeel ‘soortvorming’ kijk je naar hoe soorten tot stand kunnen komen en hoe ze kunnen veranderen. Je leert dit vooral te bekijken vanuit Darwin’s “survival of the fittest” theorie. De erfelijke verschillen tussen individuen in een populatie, oftewel de genetische variatie, kunnen ontstaan door selectie, mutatie, isolatie, genetische drift, het ‘founder effect’ en het flessenhalseffect. Tijdens de training voor het examen bespreek je elk van deze processen en komen ook adaptatie van een soort en de eilandtheorie voorbij. In het tweede deel van dit subdomein ga je meer in op wat er vooraf is gegaan aan het ontstaan van een soort.