Examentraining Nederlands

Teksten worden niet geschreven zonder reden. De schrijver heeft altijd een doel wat hij wil bereiken bij de lezers van zijn of haar stuk. De redenen die een schrijver hiervoor kan hebben verschillen vaak. Soms wil een schrijver dat bepaalde informatie bekend wordt, of dat de lezers na het lezen van de tekst dezelfde mening hebben over het onderwerp als hij of zij. Soms wil een schrijver zijn lezers amuseren met een leuke tekst, of wil hij ervoor zorgen dat lezers van zijn tekst bepaald gedrag zullen veranderen. Zo zal de overheid bijvoorbeeld vaker een tekst schrijven om ongewenst gedrag van burgers te veranderen, zoals minder plastic op straat gooien. Het kan ook zijn dat de overheid jongeren wil waarschuwen voor de gevaren van vuurwerk, maar dat de tekst er niet op is gericht dat jongeren helemaal nooit meer vuurwerk zullen afsteken. In dit geval is de tekst informerend, maar niet activerend. Op je eindexamen is het de bedoeling dat je dit onderscheid kunt maken en kunt benoemen met welk doel de schrijver de tekst heeft geschreven en hoe deze doelen zich vormen tot een bepaalde tekstsoort. Tijdens de examentraining Nederlands kunnen er aanwijzingen gegeven worden, waarom een schrijver een bepaald doel heeft en waaruit je dat kunt afleiden.

Bij het schrijven van teksten moet een schrijver er rekening mee houden dat de rode draad in zijn verhaal begrijpelijk is en dat hij niet allerlei onbelangrijke zaken bij zijn tekst betrekt. Schrijvers willen dat lezers de tekst helemaal uitlezen en in staat zijn om deze te begrijpen. Zoals grapjes niet echt grappig zijn als je de ‘clou’ niet begrijpt, zijn teksten niet vermakelijk als je de hoofdgedachte niet kunt vinden. De hoofdgedachte is een zin die de bedoeling van de schrijver over het onderwerp zo precies mogelijk weergeeft. Zo kan de tekst van de overheid over het onderwerp ‘de gevaren van vuurwerk’ een hoofdgedachte hebben als: ‘Doe voorzichtig met vuurwerk’. De hoofdgedachte is een mengsel van het tekstdoel en het onderwerp. Tijdens de examentraining Nederlands wordt dit geoefend doordat je zelf een hoofdgedachte moet formuleren. De trainer kan jou dan vertellen waar jij de mist in bent gegaan en welk stukje van de tekst je niet helemaal hebt begrepen of waarvan je eerder niet zag dat juist dát stukje zo belangrijk is.

Niet iedere tekst is even gemakkelijk geschreven, maar dat maakt ze niet altijd onbegrijpelijk. Als jij weet hoe de structuur van de tekst in elkaar zit, kun je vaak alsnog de strekking van de schrijver eruit vissen. Hoe beter jij de tekst begrijpt, hoe sneller de schrijver zijn doel voor de tekst behaald. De structuur van de tekst is voor schrijvers en lezers even belangrijk. De schrijver zet daarom de belangrijkste zinnen altijd op een vaste plek en probeert de structuur van de tekst aan te geven aan de hand van signaalwoorden. Je kunt de structuur van de tekst zien als een ladder waarbij ieder signaalwoord een trede op de ladder is. Ontbreekt er een signaalwoord dan is het moeilijker om bovenop de ladder (oftewel de structuur) te klimmen. Tijdens de examentraining Nederlands lezen we de teksten samen en leren we je om de alarmbellen te laten rinkelen tijdens het lezen van de tekst. Zo kun je de juiste woorden al onderstrepen en tijd besparen op je eindexamen.

Op het eindexamen zal je moeten citeren en de bedoeling van de schrijver moeten kunnen formuleren in je eigen woorden. Tijdens de examentraining Nederlands wordt jou geleerd hoe je volgens de regels officieel moet citeren. Het belangrijkste is dat je gemakkelijk terug kan vinden welk stukje in de tekst zoveel mogelijk overeenkomt met het gevraagde antwoord. De vragen worden telkens net iets anders gesteld om je op het verkeerde been te zetten, maar met een beetje begrip van de structuur, vind je precies het juiste antwoord in de tekst. Bij een antwoord in je eigen woorden leren wij je aan hoe je een lopende zin maakt, die zo dicht mogelijk bij de woorden van de schrijver ligt. Het antwoord kun je nooit helemaal overnemen, omdat de zin dan niet grammaticaal correct is. Tijdens de examentraining Nederlands wordt met jou geoefend hoe je ervoor zorgt dat je het juiste stukje tekst weet te vinden en deze volgens de regels citeert of in je eigen woorden omschrijft.

Iedere tekst is opgebouwd uit een inleiding, middenstuk en slot. Een goede inleiding kan er bijvoorbeeld voor zorgen dat de aandacht van de lezer getrokken wordt. Dat zorgt ervoor dat iemand de tekst verder zal gaan lezen en al een beetje weet waar de tekst over zal gaan. Niet alleen de inleiding, maar ook het middenstuk en het slot kunnen allerlei functies hebben met betrekking tot de rest van de tekst. In het oefenboek staan al deze functies opgesomd en uitgelegd met de precieze betekenis en het tekstgedeelte waar je deze kunt terugvinden. Zo heeft een slot altijd een andere functie dan het middenstuk, omdat in het slot vaak zaken worden herhaald of samengevat. Tijdens de examentraining wordt deze theorie herhaald en tot in de puntjes uitgelegd en geoefend. Weet jij bijvoorbeeld wat het verschil is tussen een tegenwerping en een tegenstelling? Natuurlijk kun je woorden als ‘nuancering’ en ‘weerlegging’ tijdens je eindexamen in het woordenboek opzoeken, maar dit kost veel tijd en geeft je vaak net niet voldoende informatie om het onderscheid tussen twee woorden te laten aanvoelen.

Het eindexamen gaat op tijd en die tijd gaat heel snel voorbij. Je moet lange teksten lezen en veel vragen beantwoorden in slechts enkele uren. Dat is pittig om vol te houden. Tijdens de examentraining Nederlands oefenen we daarom om zo snel mogelijk, zo goed mogelijk en met zo weinig mogelijk inspanning de tekst te kunnen begrijpen. Dit doe je door markeringen en afkortingen voor jezelf in de kantlijn te zetten. Door bepaalde tekstdelen te markeren, kun je bepaalde stukken tekst niet alleen sneller terugvinden, je onthoudt en begrijpt de tekst ook beter. Welke delen van de tekst moet je nu markeren? Ook dit wordt in de examentraining geoefend, door samen de tekst te lezen en samen te markeren. Zie jij bijvoorbeeld al dat de ene alinea een argument is voor de vorige alinea? Of zie je al een mogelijke hoofdgedachte? Dan zou dit een goed moment zijn om bepaalde afkortingen weer te geven in de kantlijn of bepaalde delen te markeren. De kans is heel groot dat je hier een vraag over krijgt. De trainer kan je adviseren hoe je snel duidelijke afkortingen voor jezelf gebruikt en hoe je zo snel mogelijk de tekst in zijn geheel begrijpt.